Düşük risk kategorisinde sınıflandırılan Hedef Portföy Birinci Borçlanma Araçları (TL) Fonu (HVK), portföyünde bulunan Fikret Petrol bağlantılı kira sertifikasına ayrılan karşılıkların ardından sert bir değer kaybı yaşadı. Risk seviyesi 2 olan fon, yaklaşık bir haftalık süreçte yüzde 7 gerilerken, karşılık kararından hemen önce 100 bin TL yatıran bir yatırımcının kaybı düşüşün en sert olduğu noktada 7 bin TL'yi aştı.
Yaşanan gelişme, özellikle düşük risk grubunda yer alan borçlanma araçları fonlarında portföy içindeki tek bir ihraççıya yönelik kredi riskinin yatırımcı getirisi üzerinde ne kadar etkili olabileceğini bir kez daha gündeme taşıdı.
Fonun profili: "Düşük risk" etiketli bir TL borçlanma fonu
Hedef Portföy Yönetimi A.Ş. tarafından yönetilen HVK, Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu altında faaliyet gösteriyor. Fon, portföyünün en az yüzde 80'ini Türk Lirası cinsinden kamu ve özel sektör borçlanma araçlarına yatırıyor. HVK'nın risk seviyesi ise 2 olarak sınıflandırılıyor. Bu sınıflandırma, fonu piyasadaki görece muhafazakâr yatırım ürünleri arasına yerleştiriyor. Risk seviyesi 2, yatırımcı açısından genellikle düşük oynaklık beklentisinin bulunduğu para piyasası ve kısa vadeli borçlanma ürünleriyle ilişkilendiriliyor.
14 Ocak 2022'de kurulan fonun Haziran 2026 sonu itibarıyla net varlık değeri yaklaşık 936,6 milyon TL seviyesinde bulunuyordu. Fonun yıllık yönetim ücreti yüzde 2,25 olurken, aynı dönemde ortalama portföy vadesi yaklaşık 40 gün olarak hesaplandı. HVK aynı zamanda TEFAS üzerinden de işlem görüyor. Haziran sonu verilerine göre fon portföyünün yüzde 69,5'i finansman bonolarından oluşuyordu. Yatırım fonu katılma paylarının ağırlığı yüzde 9,8, kira sertifikalarının ağırlığı yüzde 9,8, özel sektör tahvillerinin payı yüzde 5,7 ve para piyasası araçlarının payı ise yüzde 5,3 seviyesindeydi.
Dolayısıyla fonun büyük bölümü kısa vadeli borçlanma araçlarından oluşurken, yaşanan sorunun kaynağı portföyün daha küçük bölümünü oluşturan kira sertifikalarından biri oldu.
Fikret Petrol'ün ödeme yapamaması süreci başlattı
HVK'nın portföyünde Ata Varlık Kiralama A.Ş. tarafından ihraç edilen, dayanak kuruluşu ise Fikret Petrol Ürünleri Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. olan TRDATAV82617 ISIN kodlu kira sertifikası bulunuyordu. Haziran 2026 portföy dağılım raporuna göre söz konusu kira sertifikasının nominal değeri 90 milyon TL, piyasa değeri ise yaklaşık 96,9 milyon TL seviyesindeydi.
Bu büyüklük, tek başına fon portföyünün yaklaşık yüzde 10,3'üne karşılık geliyordu. Sertifikanın vade tarihi ise 6 Ağustos 2026 olarak görünüyordu. Sorun ilk olarak 23 Temmuz'da ortaya çıktı. Fikret Petrol, Ata Varlık Kiralama üzerinden ihraç edilen TRDATAV72618 ISIN kodlu yaklaşık 219 milyon TL nominal değerli diğer kira sertifikasının vadesi gelen anapara ve getiri ödemelerini gerçekleştiremedi. Garantör İlkin Lojistik de söz konusu yükümlülüğü yerine getirmedi.
Bir gün sonra, 24 Temmuz 2026 tarihinde Fikret Petrol tarafından sertifika sahipleriyle yeniden yapılandırma görüşmelerine başlandığı duyuruldu. Görüşmeler kapsamında vade, kâr payı oranı ve itfa koşullarında değişiklik yapılması seçenekleri değerlendirilmeye başlandı. Bu gelişmenin ardından HVK tarafında da karşılık süreci başladı.
Fon, 27 Temmuz'da portföyünde bulunan ve aynı borçluya ait olan TRDATAV82617 ISIN kodlu kira sertifikası için karşılık ayrılmasına karar verdi. 31 Temmuz'da ise aynı sertifika için ikinci kez karşılık ayrılması kararı alındı.
Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Fonun izahnamesinde, "Hesap dönemi sonunda ayrıca temettü dağıtımı söz konusu değildir" ifadesi yer alıyor. Dolayısıyla fon fiyatında yaşanan sert gerileme herhangi bir kâr payı veya temettü dağıtımından kaynaklanmadı. Düşüşün temel nedeni, portföydeki tek bir borçluya ilişkin kredi riskinin gerçekleşmesi üzerine ayrılan karşılıkların doğrudan fonun net varlık değerine yansıması oldu.
HVK'da iki karşılık kararı fiyatı aşağı çekti
Karşılık kararlarının fon fiyatına etkisi oldukça belirgin oldu. 24 Temmuz'da HVK'nın birim pay değeri 5,5777 TL seviyesindeydi. Fon o gün yüzde 0,11 yükselmiş ve karşılık süreci öncesindeki zirve seviyelerinden birine ulaşmıştı. İlk karşılık kararının ardından 27 Temmuz'da fon fiyatı 5,3608 TL'ye geriledi. Böylece tek günlük kayıp yüzde 3,89'a ulaştı. 31 Temmuz'a gelindiğinde fon fiyatı 5,3880 TL seviyesine çıktı ve günlük yüzde 0,23'lük sınırlı bir toparlanma kaydetti.
Ancak ikinci karşılık kararının fiyatlara yansımasıyla birlikte 3 Ağustos'ta fonun birim pay değeri 5,1865 TL'ye kadar düştü. Bu tarihte günlük kayıp yüzde 3,74 olarak gerçekleşirken, söz konusu seviye yaşanan sürecin dip noktası oldu. 7 Ağustos itibarıyla ise fon fiyatı 5,2097 TL'ye yükseldi ve günlük yüzde 0,11 getiri sağladı.
| Tarih | NAV (TL) | Günlük değişim | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 24 Temmuz | 5,5777 | +%0,11 | Karşılık öncesi zirve |
| 27 Temmuz | 5,3608 | −%3,89 | 1. karşılık duyurusu |
| 31 Temmuz | 5,3880 | +%0,23 | Toparlanma başlangıcı |
| 3 Ağustos | 5,1865 | −%3,74 | 2. karşılık duyurusu sonrası dip |
| 7 Ağustos | 5,2097 | +%0,11 | Son veri |
Böylece iki karşılık dalgasının ardından HVK, 24 Temmuz'daki zirvesinden 3 Ağustos'taki dip seviyesine kadar yaklaşık yüzde 7 değer kaybetti.
Yaklaşık 66 milyon TL'lik etki
Rakamlar, Fikret Petrol bağlantılı kira sertifikasının fon üzerindeki ağırlığını da ortaya koyuyor. HVK'nın söz konusu sertifikadaki yaklaşık yüzde 10,3'lük portföy maruziyeti dikkate alındığında, ayrılan karşılıkların sertifikanın değerinin yaklaşık üçte ikisine denk geldiği hesaplanıyor.
Fonun toplam büyüklüğüne oranlandığında karşılıkların yarattığı etkinin yaklaşık 66 milyon TL seviyesinde olduğu görülüyor. Aynı kira sertifikasına yalnızca HVK'nın maruz kalmadığı da dikkat çekiyor. One Portföy'ün FCK, FBC ve GO9 kodlu fonları da aynı sertifikaya yatırım yapmıştı. Söz konusu fonlar 29 Temmuz'da ilgili kira sertifikası için yüzde 25 oranında karşılık ayırdıklarını açıklamıştı. HVK'da fon fiyatına yansıyan kayıp dikkate alındığında, Hedef Portföy'ün daha yüksek oranda karşılık ayırarak daha ihtiyatlı bir yaklaşım sergilediği görülüyor.
100 bin TL yatıran ne kadar kaybetti?
Fon fiyatlarının T+1, yani bir iş günü gecikmeli açıklanması nedeniyle karşılık kararlarının yatırımcı hesaplarına yansıması da bu takvim üzerinden gerçekleşti. 24 Temmuz'daki 5,5777 TL'lik zirve seviyesinden HVK'ya 100 bin TL yatıran bir yatırımcının portföy değeri, fonun 3 Ağustos'ta 5,1865 TL'ye gerilemesiyle yaklaşık 92 bin 988 TL'ye düştü. Başka bir ifadeyle 100 bin TL'lik yatırımın yaklaşık 7 bin 12 TL'si kısa süre içerisinde eridi. Yatırımcının kaybı yaklaşık yüzde 7 oldu.
7 Ağustos itibarıyla fon fiyatının 5,2097 TL'ye toparlanmasıyla aynı yatırımın değeri yaklaşık 93 bin 402 TL'ye yükseldi. Buna rağmen başlangıç seviyesine göre zarar yaklaşık 6 bin 598 TL, yani yüzde 6,6 seviyesinde kaldı. Ay başında yatırım yapanlar açısından ise tablo daha sınırlı bir kayba işaret ediyor. 1 Temmuz'da fonun birim fiyatı 5,4357 TL seviyesindeydi. Bu tarihte 100 bin TL yatıran bir yatırımcının portföyü, 3 Ağustos'taki dip seviyede yaklaşık 95 bin 416 TL'ye geriledi. Böylece zarar yaklaşık 4 bin 584 TL, yani yüzde 4,6 oldu. 7 Ağustos itibarıyla ise aynı yatırımın değeri yaklaşık 95 bin 843 TL seviyesinde bulunuyor. Bu durumda yatırımcının kaybı yaklaşık 4 bin 157 TL veya yüzde 4,2 seviyesinde gerçekleşiyor.
| Yatırım anı | Yatırım | 3 Ağustos'taki değeri | 7 Ağustos itibarıyla |
|---|---|---|---|
| 24 Temmuz zirvesi (5,5777 TL) | 100.000 TL | 92.988 TL — kayıp ~7.012 TL (%7,0) | 93.402 TL — kayıp ~6.598 TL (%6,6) |
| 1 Temmuz (5,4357 TL) | 100.000 TL | 95.416 TL — kayıp ~4.584 TL (%4,6) | 95.843 TL — kayıp ~4.157 TL (%4,2) |
Dolayısıyla karşılık kararlarının hemen öncesinde fona giren 100 bin TL'lik bir yatırımcı, düşüşün en sert olduğu noktada yaklaşık 7 bin TL değer kaybıyla karşı karşıya kaldı. Ay başında yatırım yapan yatırımcıların kaybının daha sınırlı kalmasında ise karşılık kararlarından önce fon üzerinde biriken günlük faiz tahakkuklarının etkisi bulunuyor. Düşüş sonrasında HVK yeniden günlük yaklaşık yüzde 0,1 civarındaki normal faiz tahakkuku seyrine dönmüş durumda. Ancak sertifikanın 6 Ağustos'taki vadesine ilişkin nihai tahsilat durumu ve yeniden yapılandırma görüşmelerinin sonucu konusunda doğrulanmış nihai bir bilgi bulunmuyor.
Düşük risk, risksiz anlamına gelmiyor
HVK'da yaşanan süreç, fon yatırımcıları açısından önemli bir risk unsurunu da yeniden gündeme taşıdı. Risk seviyesi 2 olarak sınıflandırılan ve portföyünün büyük bölümü borçlanma araçlarından oluşan bir fonda dahi, tek bir ihraççıda yaşanan kredi olayının fonun net varlık değerinde yaklaşık bir hafta içerisinde yüzde 7'lik düşüş yaratabildiği görüldü. Üstelik HVK'nın portföyünün yaklaşık yüzde 80'ini finansman bonoları ve para piyasası dahil daha kısa vadeli borçlanma araçları oluştururken, fon performansındaki sert bozulmanın temel nedeni yaklaşık yüzde 10 ağırlığa sahip tek bir kira sertifikası oldu.
Bu tablo, yatırım fonlarında yalnızca fonun risk seviyesine veya "borçlanma araçları fonu" şeklindeki şemsiye sınıflandırmasına bakmanın yeterli olmayabileceğini gösteriyor. Özellikle özel sektör borçlanma araçlarının bulunduğu fonlarda yatırımcı açısından portföydeki ihraççı dağılımı, tek bir şirkette oluşan yoğunlaşma ve ilgili şirketlerin kredi riskleri de önem taşıyor.
HVK örneğinde de fonun büyük bölümündeki varlıklar normal şekilde faiz getirisi üretmeye devam ederken, yaklaşık yüzde 10'luk tek bir kira sertifikası pozisyonunda ortaya çıkan kredi problemi fonun birikmiş getirisinin önemli bölümünü kısa sürede sildi. Dolayısıyla risk seviyesi düşük fonlarda dahi "düşük risk" ifadesinin "risksiz" anlamına gelmediği; özellikle kira sertifikaları ve özel sektör borçlanma araçlarının para piyasası araçlarıyla aynı kredi riskine sahip olmadığı HVK'da yaşanan son gelişmelerle bir kez daha ortaya çıktı.
