Ünlü ekonomist Mahfi Eğilmez, kaleme aldığı yeni yazısında finansal piyasalardaki spekülatif dalgalanmaları ve yatırımcı psikolojisini inceledi. "Mantıksız coşku" (irrational exuberance) kavramı üzerinden piyasalardaki aşırı iyimserlik sarmalını ele alan Eğilmez, yatırımcıların büyük tehlikeleri ve balonları görmelerine rağmen neden piyasadan zamanında çıkamadıklarını Warren Buffett'ın Külkedisi metaforuyla gözler önüne serdi.
Mantıksız Coşku ve Türkiye Örneği
Yatırımcıların temel ekonomik göstergeleri tamamen göz ardı ederek varlık fiyatlarını gerçek değerinin çok üzerine taşıdığı durum olarak tanımlanan "mantıksız coşku", ilk kez 1996 yılında dönemin Fed Başkanı Alan Greenspan tarafından dot-com balosu sürecinde dile getirilmişti.
Eğilmez, bu kavramın Türkiye'deki en somut yakın dönem örneklerinden birinin 2022-2023 yıllarındaki halka arz rüzgârı olduğuna dikkat çekti:
Yüksek enflasyon ve düşük reel faiz ortamında borsaya akın eden binlerce yeni yatırımcı, şirketlerin kârlılık veya temel göstergelerinden bağımsız fiyat artışlarıyla karşılaştı.
Sosyal medya hikâyeleri ve kısa sürede elde edilen kolay kazançlar coşkuyu körüklerken, "hisse yükseldiği için ilgi gördü, ilgi gördükçe yükseldi."
Fırsatı kaçırma korkusu (FOMO), rasyonel karar alabilen bireyleri dahi piyasanın içine çeken temel motivasyona dönüştü.
Külkedisi Masalı ve Akrebi Olmayan Saatler
Yatırımcıların fiyatların aşırı şiştiğini bildikleri halde neden satış yapıp çıkamadıkları sorusuna Warren Buffett’ın 2000 yılındaki mektubunda yer alan Külkedisi metaforuyla yanıt veren Eğilmez, şu detaylara dikkat çekti:
Zamanlama İmkânsızlığı: Külkedisi büyünün gece yarısı biteceğini bilir; ancak finansal piyasalarda herkes balonun patlayacağını bilse de bunun ne zaman gerçekleşeceğini asla kestiremez.
"Neden 200 Olmasın?" Psikolojisi: Hisse senedi 100 liradan 150 liraya çıkmışken, çevresindeki herkes para kazanırken kimse partiden erken ayrılmak istemez. Yatırımcı, herkesten önce kaçabileceği yanılgısıyla riski artırır.
Akrebi ve Yelkovanı Olmayan Salon: Eğilmez, Buffett’ın en çarpıcı vurgusunu hatırlatarak piyasadaki tehlikeye dikkat çekti: “Herkesin dans ettiği o salondaki saatlerin akrebi ve yelkovanı yoktur.”
Kaynak: https://www.mahfiegilmez.com/
