Sermaye Piyasası Kurulu, serbest fonlara ilişkin rehberde köklü değişikliğe gitti. Portföy yöneticisi başına azami 7 fon sınırı, repo işlemlerinde yeni teminat şartları ve büyüyen fonlara sermaye artırım zorunluluğu geliyor.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 28 Ağustos 2026 tarihli ve 52/1589 sayılı Kurul Kararı ile "Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber"de serbest fonları doğrudan ilgilendiren geniş kapsamlı değişiklikler yaptı. Değişiklikler 29 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi; bazı maddeler için yıl sonuna, bazıları için 2027 ve sonrasına uzanan geçiş takvimleri belirlendi.
Serbest fonlar, esnek yatırım stratejileriyle özellikle yüksek gelirli ve kurumsal yatırımcıların tercih ettiği fon türü. Yeni düzenleme bu esnekliği tamamen kaldırmıyor, ancak fon kurucularına ve portföy yöneticilerine önemli sınırlamalar ve raporlama yükümlülükleri getiriyor.
Portföy yöneticisi başına fon sayısı sınırlandı
Düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri, bir portföy yöneticisinin serbest fonlar dahil en fazla 7 fonun yönetiminde görevlendirilebilmesi. Girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım fonları bu sınırlamanın dışında tutuldu.
Mevcut durumda bu sayıya uyum sağlayamayan portföy yönetim şirketleri için kademeli bir takvim öngörüldü: 1 Ocak 2029'dan itibaren bir yönetici en fazla 10 fon, 1 Ocak 2031'den itibaren ise en fazla 7 fon yönetebilecek.
Hızlı büyüyen kurucular için sermaye artırımı şartı
Yıllık hesap dönemi sonunda, yönetilen ortalama kolektif portföy büyüklüğünün yarısından fazlası serbest fonlardan oluşan kurucular, hesap dönemini takip eden en geç 20 iş günü içinde çıkarılmış sermayelerini yüzde 10 oranında nakit olarak artırma talebiyle SPK'ya başvurmak zorunda. İlk kontrol 2026 yıl sonu itibarıyla yapılacak.
Repo ve ödünç işlemlerinde yeni şartlar
Serbest fonlar artık borsa dışı repo işlemlerinde, diğer fon türleri için geçerli olan çerçeve sözleşme, teminat oranı ve bildirim şartlarına tabi olacak. Buna göre:
- Serbest fon portföyünün en fazla yüzde 20'si repo işlemlerine konu edilebilecek.
- Borsa dışı ters repo ve vaad sözleşmeleri de portföyün yüzde 20'sini aşamayacak (devlet iç borçlanma senetleri ve benzeri düşük riskli varlıklar bu sınırın dışında).
- Kurucunun ilişkili taraflarıyla yapılan borsa dışı repo ve vaad sözleşmeleri yasaklandı; tüzel kişi ilişkili taraflarla işlemler ise portföyün yüzde 10'unu geçemeyecek.
- Ödünç alma işlemleri sadece serbest fonlar tarafından yapılabilecek.
Borsa dışı repo işlemlerinde işleme konu edilebilecek varlıklar da sınırlandırıldı. Buna göre işlemin en az üçte biri devlet iç borçlanma senetleri gibi düşük riskli varlıklardan, en az üçte biri ise BIST 30 endeksine dahil paylardan oluşmak zorunda; ortaklık payı tarafında yalnızca BIST 30'a dahil paylar işleme konu edilebiliyor. Borsada gerçekleştirilen ters repo işlemlerinde de benzer bir mantık var: dayanak varlık düşük riskli kâğıtlardan oluşmuyorsa, alınacak ek teminatın en az üçte biri devlet kâğıdı, toplamda en az üçte ikisi ise devlet kâğıdı ve BIST 30 paylarından oluşmalı. Bu teminat şartları 31 Aralık 2026'da yürürlüğe girecek.
Ayrıca serbest fonların portföyünde yer alan BIST 30 endeksine dahil paylara yapılan yatırımlar, madde 4.3'teki yüzde 20'lik yoğunlaşma ve fiili dolaşım sınırlamalarının hesabına dahil edilmiyor — yani serbest fonlar BIST 30 hisselerinde bu sınırlamalara takılmadan pozisyon alabiliyor.
Bu maddelere uyum için kademeli bir takvim belirlendi: Ekim 2026 sonuna kadar en az üçte bir, Kasım 2026 sonuna kadar en az üçte iki, Aralık 2026 sonuna kadar ise tam uyum sağlanması gerekiyor.
Murabaha işlemleri fon portföylerine girdi
Rehbere yeni eklenen bir maddeyle, serbest fonlar dahil tüm yatırım fonları murabaha işlemi yapabilecek. Ters murabaha işlemleri, mevcut borçlanma sınırlaması olan yüzde 10'luk oranın hesabına dahil edilecek.
Yatırım sınırlamalarındaki istisnalar netleşti
Serbest fonlar, diğer fon türlerinin tabi olduğu oransal yatırım sınırlamalarından muaf olma ayrıcalığını büyük ölçüde koruyor. Ancak Hazine, TCMB, kamu kurumları ve bunların iştirakleri tarafından ihraç edilen varlıklar, BIST 30 endeksine dahil paylar, endeks fonlar ve borsa yatırım fonlarına yapılan yatırımlar için istisnalar netleştirildi. "Döviz", "yabancı" ve "para piyasası/kısa vadeli" ibareli serbest fonlar ise bazı sınırlamalara tabi tutulmayacak.
Yeni serbest fon yönetmeliği TLY Fonunu nasıl etkiler?
Düzenlemenin somut etkisini görmek için TEFAS'ın en büyük serbest fonlarından biri olan Tera Portföy Birinci Serbest Fon'a (TLY) bakmakta fayda var. 272,1 milyar TL büyüklüğe ve 110 bini aşkın yatırımcıya sahip fonun Temmuz 2026 portföy dağılım raporu, yeni kuralların pratikte ne anlama geldiğini gösteriyor.
Repo ve ters repo tarafında fon şu an rahat görünüyor: portföyün yüzde 14,19'u ters-repoda, yüzde 7,61'i repoda değerlendiriliyor — ikisi de yeni yüzde 20'lik tavanın altında. Ancak teminat kompozisyonuna ilişkin (en az üçte biri devlet kağıdı, toplamda en az üçte ikisi devlet kağıdı ve BIST 30 payı) şartların sağlanıp sağlanmadığı portföy dağılım raporundan tek başına anlaşılamıyor.
Asıl dikkat çekici tablo, yoğunlaşma sınırında ortaya çıkıyor. Yeni kural, portföy değerinin yüzde 5'ini aşan payların toplamının portföyün yüzde 20'sini geçemeyeceğini öngörüyor. TLY'nin portföyünde bu eşiği aşan dört pay var:
Bu dört payın toplamı, yeni yüzde 20'lik sınırın üç katından fazla. OZATD tek başına bile sınırı aşıyor. Bu paylar BIST 30 bileşeni olmadığı için (endeks muafiyeti THYAO, GARAN, ASELS gibi büyük şirketler için geçerli), fon bu istisnadan yararlanamıyor.
Bununla birlikte fon şu an kural ihlali içinde sayılmıyor. Rehberin geçiş hükmü, 29 Ağustos 2026 itibarıyla sınırı aşan mevcut pozisyonları "üst limit" olarak kabul ediyor — yani bu pozisyonlar artık artırılamıyor, ancak yıl sonuna kadar kademeli olarak azaltılması zorunlu: 31 Ekim'e kadar en az üçte bir, 30 Kasım'a kadar en az üçte iki, 31 Aralık'a kadar tam uyum.
Pratikte bu, TLY'nin önümüzdeki aylarda özellikle OZATD pozisyonunda kayda değer bir azaltıma gitmesi gerektiği anlamına geliyor. Benzer şekilde yoğunlaşmış portföye sahip diğer serbest fonların da yıl sonuna kadar benzer bir yeniden dengeleme sürecinden geçmesi bekleniyor.
Ne zaman ne olacak
Kaynak: Sermaye Piyasası Kurulu, Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber
Bu haber Sermaye Piyasası Kurulu'nun resmi rehber dokümanına dayanılarak hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Yatırım kararlarınızı almadan önce ilgili fonun izahname ve KAP açıklamalarını incelemeniz önerilir.
