Sermaye piyasalarını sarsan ve 7 portföy yönetim şirketinin 455 bin civarındaki tekil yatırımcısını ilgilendiren fon soruşturmasında tasfiye süreci tüm hızıyla devam ediyor. Toplam varlığının 18 milyar dolara yaklaştığı hesaplanan fonlarda, varlıkların nakde çevrilip yatırımcılara dağıtılmasını öngören plan devreye sokulurken; el konulan lüks varlıklar (jetler ve yatlar) ile yatırımcıların kayıplarının nasıl telafi edileceği merak konusu olmaya devam ediyor.
BBC Türkçe’ye konuşan Hukukçu Av. Dr. Davut Gürses ve Ekonomist Güldem Atabay, tasfiye mekanizmasının işleyişini, tazminat risklerini ve kamu kaynaklarının rolünü kapsamlı bir şekilde masaya yatırdı.
Tasfiye Süreci Nasıl İşleyecek ve Ödemeler Ne Zaman Yapılacak?
SPK kararıyla tasfiye süresi 6 aya çıkarılırken, süreç kamu bankalarının gözetiminde (Tera Portföy için İş Bankası, diğer fonlar için Ziraat Bankası) yürütülüyor:
Mutabakat Aşaması: İlk aşamada yatırımcı payları, hesaplar ve gerçekleşmemiş emirler karşılaştırılıyor; ardından fon borç, alacak ve giderleri belirleniyor. Hukukçu Davut Gürses, tasfiye giderlerinin de fondan karşılanmaya devam edeceğini, belirlenen takvimin 1 Ekim’de tamamlanmasının beklendiğini ancak bunun doğrudan yatırımcılara ödeme yapılacağı anlamına gelmediğini vurguluyor.
Öncelikli Alacaklar: TEFAS üzerinden verilmiş ancak gerçekleşmemiş iade talimatlarından doğan tutarlar fon hesabına borç kaydedilerek elde edilen nakitle öncelikle bu borçlar ödenecek. Kalan tutar ise diğer yatırımcılara payları oranında dağıtılacak.
El Konulan Varlıklar (Jetler ve Yatlar): Operasyonlar kapsamında el konulan iki özel jet ve bir yatın toplam değerinin 1,8 milyar TL olduğu tahmin ediliyor. Gürses, bu varlıkların satışından elde edilecek gelirlerin fona dönebilmesi için fon parasıyla alındığına dair kesin bir hukuki bağ kurulması gerektiğinin altını çiziyor.
Zarar Nasıl Hesaplanacak ve YTM Karşılayacak mı?
Yatırımcıların geçmişte ekranlarında gördükleri tutarların tamamını geri alıp alamayacağı belirsizliğini korurken, uzmanlar tazminat ve sorumluluk boyutuna dikkat çekiyor:
Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) Kapsamı: Portföy yönetim şirketleri doğrudan YTM kapsamında yer almıyor. YTM, saklama kuruluşunun teslim veya ödeme yükümlülüğünü yerine getirememesi durumunda devreye girerken; piyasa fiyatlarındaki değişimlerden doğan zararlar kapsam dışı kalıyor.
Zarar Hesabının Zorlukları: Normal piyasa hareketlerinden doğan kayıplarla hukuka aykırı manipülasyonların yol açtığı zararların ayrılması gerekiyor. Fiyatların yapay yükseltildiği iddiaları nedeniyle zarar tespiti tazminat davalarında en zorlu başlık olarak öne çıkıyor.
Kamuya Karşı Dava İhtimali: Yatırımcılar, SPK'nın denetim yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiasıyla "hizmet kusuru" temelinde idareye karşı dava açma yolunu değerlendirebilir; ancak bunun için ihmal ile zarar arasındaki illiyet bağının ispatlanması şart.
Kamu Kaynakları Tartışması ve Bireysel Sorumluluk
Toplumda kamunun bu borcu üstlenip üstlenmeyeceğine dair tartışmaları değerlendiren Ekonomist Güldem Atabay, tasfiyeyi kamunun yönetmesi ile kayıpların bütçeden (vergi gelirlerinden) karşılanmasının birbirinden ayrılması gerektiğine dikkat çekiyor:
Vergi Verenlerin Yükü: Atabay, iş kamu kaynaklarına ve vergilerimize gelene kadar sorumluların belirlenmesi ve varlıkların geri kazanılması için tüm yolların denenmesi gerektiğini savunuyor.
Bireysel Sorumluluk Dengesi: Atabay ayrıca yatırımcıların da olağan getirilere kıyasla çok yüksek kazanç vaat eden kurumları ve ürünleri sorgulama sorumluluğu bulunduğunu, ancak bireysel hatanın denetleyici kurumların (SPK) sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını ifade ediyor. Şeffaflık ve güvenin yeniden tesisi için fonlardaki varlıkların ve değerleme yöntemlerinin şeffafça açıklanması gerektiği vurgulanıyor.
