Borsa İstanbul’da finansal, hukuki veya operasyonel açıdan yakından takip edilmesi gereken şirketlerin hisseleri Yakın İzleme Pazarı’nda işlem görüyor. Peki YİP hisseleri nasıl alınır, işlem saatleri nelerdir, şirketler Alt veya Ana Pazar’a nasıl geçer? İşte yatırımcıların merak ettiği soruların yanıtları…
Borsa İstanbul’da işlem gören her şirket aynı finansal ve operasyonel koşullara sahip değil. Bazı şirketlerde mali yapının bozulması, faaliyetlerin durması, konkordato başvurusu yapılması veya bağımsız denetim raporlarında ciddi sorunların ortaya çıkması halinde hisseler Yakın İzleme Pazarı’na, kısa adıyla YİP’e alınabiliyor.
Yakın İzleme Pazarı; Yıldız Pazar, Ana Pazar veya Alt Pazar’da işlem gören bir şirketin paylarında, bulunduğu pazardan çıkarılmasını gerektirebilecek gelişmeler yaşanması halinde hisselerin yakından takip edildiği özel pazar olarak tanımlanıyor. Şirket hisseleri borsa kotundan hemen çıkarılmıyor ancak daha sınırlı işlem koşulları altında işlem görmeye devam ediyor.
Bir şirket neden Yakın İzleme Pazarı’na alınır?
Bir şirketin YİP’e alınmasına yol açabilecek çok sayıda neden bulunuyor. Son iki bağımsız denetim raporunda olumsuz görüş verilmesi veya görüş bildirmekten kaçınılması, konkordato ya da iflas başvurusu yapılması ve şirket faaliyetlerinin makul bir gerekçe olmadan üç aydan uzun süre durması bunların başında geliyor.
Şirketin üst üste beş yıl zarar açıklaması, vadesi geçmiş borçlarının finansman sıkıntısına işaret etmesi, faaliyetleri için gerekli lisans veya izinleri kaybetmesi, öz kaynaklarının sermayesine oranının üçte birin altına düşmesi ve önemli miktarda sabit kıymetini kaybetmesi de YİP’e alınma nedenleri arasında yer alıyor.
Borsa İstanbul Yönetim Kurulu tarafından YİP’e alınmasına karar verilen hissenin işlemleri, karar günü ve takip eden iş günü durduruluyor. Paylar ikinci iş gününde Yakın İzleme Pazarı’nda yeniden işlem görmeye başlıyor.
Yakın İzleme Pazarı hisseleri nasıl alınır?
YİP hisseleri, banka veya aracı kurumlarda bulunan normal yatırım hesapları üzerinden alınabiliyor. Yatırımcı, şirketin işlem kodunu seçerek alış emri verebiliyor. Ancak ilk alım emrinden önce yatırımcıya Yakın İzleme Pazarı’na ilişkin risk bildirim formu gösteriliyor ve bu bildirimin onaylanması gerekiyor.
Risk bildiriminde YİP hisselerinde likiditenin ve piyasa derinliğinin sınırlı olabileceği, fiyat hareketlerinin diğer hisselere göre daha sert gerçekleşebileceği ve şirketle ilgili finansal tabloların, KAP açıklamalarının ve Borsa İstanbul duyurularının yakından takip edilmesi gerektiği belirtiliyor. Borsa İstanbul, yatırımcıların özellikle limit fiyatlı emirleri tercih etmesini öneriyor.
Yakın İzleme Pazarı’nda:
Sürekli işlem yerine günde beş kez tek fiyat yöntemi uygulanıyor.
Kredili işlem ve açığa satış yapılamıyor.
Brüt takas uygulanıyor.
Günlük fiyat marjı yüzde 10 ile sınırlandırılıyor.
Bu nedenle yatırımcı alış emri verse bile emir anında gerçekleşmeyebiliyor. Emirler, belirlenen tek fiyat eşleşme saatlerinde karşı karşıya getiriliyor.
Yakın İzleme Pazarı işlem saatleri
YİP hisseleri 09.40 ile 18.10 arasındaki borsa seansında işlem görüyor ancak gün boyunca sürekli alınıp satılmıyor. Fiyatlar beş ayrı tek fiyat bölümünde belirleniyor.
| Bölüm | Emir toplama | Fiyat belirleme |
|---|---|---|
| Açılış | 09.40-09.55 | 09.55 sonrası |
| İkinci tek fiyat | 10.00-12.55 | 12.55 sonrası |
| Üçüncü tek fiyat | 13.00-13.55 | 13.55 sonrası |
| Dördüncü tek fiyat | 14.00-17.55 | 17.55 sonrası |
| Kapanış | 18.01-18.05 | 18.05 sonrası |
Belirlenen son fiyat üzerinden işlemler 18.08 ile 18.10 arasında devam ediyor. Emirler, fiyat belirleme anına kadar sistemde bekliyor ve eşleşme oluşması halinde işleme dönüşüyor.
Yakın İzleme Pazarı’ndan Alt Pazar’a geçiş nasıl olur?
Bir şirketin YİP’ten çıkabilmesi için öncelikle bu pazara alınmasına neden olan sorunun ortadan kalkması gerekiyor. Şirket hakkında Yakın İzleme Pazarı’na alınmasını gerektirecek başka bir durumun bulunmaması ve Yönergede belirtilen Alt Pazar şartlarının, özel istisnalar dışında, sağlanması gerekiyor.
Geçiş otomatik olarak yapılmıyor. Şirketin Borsa İstanbul’a başvurması ve başvurunun Yönetim Kurulu tarafından kabul edilmesi gerekiyor. Başvurunun onaylanması halinde paylar, kararın ilan edilmesini izleyen ikinci iş gününde Alt Pazar’da işlem görmeye başlıyor.
Başvurusu reddedilen şirket ise aynı gerekçelerle bir yıl boyunca yeniden başvuramıyor. Ayrıca YİP’te işlem gören bir hisse, şartları sağlasa dahi doğrudan Ana Pazar’a veya Yıldız Pazar’a geçirilemiyor; ilk aşamada Alt Pazar’a alınması gerekiyor.
Borsa kotasyon şartları nelerdir?
Bir şirketin hisselerinin ilk kez Borsa İstanbul’da işlem görebilmesi için yalnızca halka arz büyüklüğünü sağlaması yeterli değil. Şirketin genel olarak en az iki takvim yılı faaliyette bulunması, finansal yapısının faaliyetlerini sürdürebilecek düzeyde olması, önemli hukuki uyuşmazlıklarının bulunmaması ve payların serbestçe devredilebilir olması gerekiyor.
Mevcut Kotasyon Yönergesi’ndeki temel ilk kotasyon şartları şöyle:
| Pazar | Halka arz edilen payların asgari piyasa değeri | Halka açıklık oranı | Kârlılık | Öz kaynak/sermaye |
|---|---|---|---|---|
| Yıldız Pazar | 2 milyar TL | Yüzde 10 | Son iki yıl kâr | 1’den büyük |
| Ana Pazar | 500 milyon TL | Yüzde 20 | Son iki yıl kâr | 1’den büyük |
| Alt Pazar | 200 milyon TL | Yüzde 25 | Son iki yıl kâr | 1,25’ten büyük |
Şirketlerin tabloda yer alan finansal büyüklüklerin yanında kamuyu aydınlatma, faaliyet devamlılığı, hukuki durum ve payların devredilebilirliği gibi niteliksel şartları da sağlaması gerekiyor.
Alt Pazar kotasyon şartları nelerdir?
İlk kez Alt Pazar’da işlem görmek isteyen bir şirketin halka arz edilen paylarının piyasa değerinin en az 200 milyon TL olması gerekiyor. Halka arz edilen nominal payların şirket sermayesine oranının en az yüzde 25 seviyesinde bulunması, son iki yıllık finansal tablolarında kâr açıklaması ve öz kaynaklarının sermayesine oranının 1,25’in üzerinde olması isteniyor.
Ancak YİP’ten Alt Pazar’a geçişlerde ilk halka arza ilişkin bazı şartlar farklı uygulanabiliyor. Halka arz edilen payların piyasa değeri ve asgari halka açıklık oranı gibi şartlar YİP’ten çıkış başvurusunda aranmayabiliyor. Buna karşılık şirketin YİP’e alınmasına neden olan sorunun tamamen ortadan kalkması temel koşul olmaya devam ediyor.
Ana Pazar’a çıkma şartları nelerdir?
Ana Pazar’a geçiş iki farklı şekilde değerlendiriliyor. İlk halka arz sırasında Ana Pazar’da işlem görmek isteyen şirketlerin halka arz edilen paylarının değerinin en az 500 milyon TL olması, halka açıklık oranının en az yüzde 20’ye ulaşması, son iki yılda kâr açıklaması ve öz kaynaklarının sermayesinden yüksek olması gerekiyor.
Halihazırda borsada işlem gören şirketlerin dönemsel pazar değişikliklerinde ise farklı kriterler kullanılıyor. Ana Pazar için temel olarak:
Şirketin toplam piyasa değerinin 1 milyar TL’nin üzerinde olması,
Fiili dolaşımdaki payların piyasa değerinin 400 milyon TL’yi aşması,
Fiili dolaşım oranının yüzde 10’un üzerinde bulunması,
Likidite kriterinin 0,50’nin altında olması gerekiyor.
Temettü verimi, fiili dolaşımdaki payların değeri ve likidite seviyesine bağlı bazı istisnalar da bulunuyor. Bununla birlikte YİP’te bulunan bir şirket doğrudan Ana Pazar’a geçemiyor; önce Alt Pazar’a dönmesi ve sonraki dönemsel değerlendirmelerde Ana Pazar kriterlerini karşılaması gerekiyor.
Borsada pazar değişikliği tarihleri ne zaman?
Borsa İstanbul, şirketlerin pazar dağılımlarını endeks dönemleriyle uyumlu şekilde ve yılda en az iki kez değerlendiriyor. Son yıllardaki uygulamada pazar değişiklikleri çoğunlukla ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarının ilk işlem günlerinde yürürlüğe giriyor.
Örneğin 2025 yılı pazar değişiklikleri 2 Ocak, 2 Nisan, 1 Temmuz ve 1 Ekim tarihlerinde uygulanırken, 2026 yılının ilk iki değişikliği 2 Ocak ve 1 Nisan tarihlerinde yürürlüğe girdi. Kesin şirket listeleri ve uygulama tarihleri Borsa İstanbul tarafından ayrıca duyuruluyor.
Borsa kotundan çıkma şartları nelerdir?
Bir şirketin YİP’e alınması, hisselerinin otomatik olarak borsa kotundan çıkarılacağı anlamına gelmiyor. Ancak sorunların ağırlaşması veya uzun süre giderilememesi halinde payların sürekli olarak işlem görmekten çıkarılması gündeme gelebiliyor.
Kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi, Borsa İstanbul kararlarına uyulmaması, şirket faaliyetlerinin bir yıldan uzun süre durması, şirketin iflas etmesi veya tasfiye kararı alması, mali durumunun faaliyetlerini sürdüremeyecek ölçüde bozulması ve öz kaynaklarının negatife dönmesi kot dışına çıkarılma nedenleri arasında bulunuyor.
Son üç yıllık bağımsız denetim raporlarında olumsuz görüş verilmesi veya görüş bildirmekten kaçınılması da sürekli kot dışına çıkarılma gerekçesi olabiliyor. Ancak Borsa İstanbul Yönetim Kurulu, doğrudan kot dışına çıkarma kararı vermek yerine şirkete süre tanıyabiliyor, uyarıda bulunabiliyor veya hisseleri önce Yakın İzleme Pazarı’na alabiliyor.
Özetle Yakın İzleme Pazarı, yüksek getiri ihtimali kadar yüksek operasyonel, finansal ve likidite riski de taşıyan şirketlerin işlem gördüğü bir alan. YİP’teki hisselerde yalnızca fiyat hareketlerine değil, şirketin finansal tablolarına, borçluluk durumuna, bağımsız denetim raporlarına ve KAP açıklamalarına da dikkat edilmesi gerekiyor.
Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
