Hisse fiyatına bakmak yetmez. F/K oranı bir hissenin ucuz mu pahalı mı olduğunu kârına göre ölçer — ama tek başına kullanılırsa yanıltır.
Borsa İstanbul'da hisse seçerken yatırımcıların en sık başvurduğu temel analiz araçlarından biri F/K oranıdır. Ancak bu oranı yanlış yorumlamak, yanlış hisseye yatırım yapmak kadar tehlikeli olabilir.
F/K oranı nedir?
F/K oranı, bir hisse senedinin elde ettiği kâra göre fiyatını ölçme amacıyla kullanılan bir değerleme oranıdır. Kâr çarpanı olarak da bilinir ve hisse senetlerinin ucuz ya da pahalı olduğunu anlamak için kullanılır.
Formül basittir:
F/K = Hisse Fiyatı ÷ Hisse Başına Kâr (EPS)
Bir şirketin hisse senedi 100 dolardan işlem görüyorsa ve şirket yıllık kazançta hisse başına 4 dolar üretiyorsa, F/K oranı 25 olacaktır. Bu, yatırımcıların şirketin her 1 birim kârı için 25 birim ödemeye razı olduğu anlamına gelir.
BIST'te F/K nasıl yorumlanır?
BIST 100 endeksinde yer alan 100 şirketin piyasa değeri toplamı bu şirketlerin toplam net kârına bölünerek endeksin genel F/K oranı bulunur. Diyelim ki BIST 100'ün F/K oranı 8 seviyesindeyse bu, yatırımcıların endekste yer alan şirketlerin kârlarının 8 katı değerle işlem gördüğünü gösterir. F/K oranı ne kadar düşükse piyasa genel olarak o kadar ucuz kabul edilir.
Ama bu kural her zaman geçerli değildir. BIST'te F/K yorumlarken dikkat edilmesi gereken üç temel nokta var:
1. Sektöre göre karşılaştır, hisseye göre değil
Her sektör ve her sektördeki iş alanı için farklı bir F/K ortalaması vardır. Bu değerlerin sektör veya iş alanı ortalamasına göre değerlendirilmesi gerekir. 10 F/K değeri bir sektördeki şirket için yüksek iken bir diğer sektördeki şirket için ortalama bir değer olabilir.
Örneğin BIST'te bankacılık hisseleri tarihsel olarak düşük F/K ile işlem görür. Bir bankanın F/K'sı 6 ise bu "ucuz" gibi görünebilir ama aynı sektörün ortalaması 5 ise aslında primlidir. Sektör ortalamasını bilmeden F/K'ya bakmanın anlamı yoktur.
2. Büyüme beklentisini hesaba kat
F/K oranı yorumlanırken mutlaka kârların büyümesi de hesaba katılmalıdır. Her yıl kârını yüzde 50 artıran ve 10 F/K ile işlem gören bir şirket, kârını yılda yüzde 20 artıran ve 8 F/K ile işlem gören şirketten daha ucuzdur. Oysa ki ezberler düşük F/K oranıyla işlem gören hisse senedinin daha ucuz olduğunu söyler.
Bu nedenle F/K'yı büyüme oranıyla birleştiren PEG rasyosu (F/K ÷ Kâr büyüme oranı) daha sağlıklı bir karşılaştırma sunar. PEG 1'in altı genellikle cazip kabul edilir.
3. Faiz oranlarıyla ilişkisini unutma
Bu ilişki özellikle Türkiye için kritik. Tahvil faizleri ile hisse senetlerinin F/K oranları arasında ters korelasyon vardır. Faizlerin düşük olduğu ülke borsaları daha yüksek F/K ile işlem görürken, yüksek faiz oranlarına sahip ülkeler düşük F/K oranlarıyla işlem görürler. Faiz kesin getiri sağladığından dolayı, faizlerin yüksek olduğu dönemde riskli varlıklardan beklenen getiri de yükselir; bu da F/K oranlarının düşmesine sebep olur.
TCMB faizleri %40'ın üzerindeyken BIST hisselerinin düşük F/K ile işlem görmesi bu yüzden normaldir. Faizler indiğinde aynı hisseler otomatik olarak daha cazip hale gelir — F/K değişmese bile reel değerleme değişmiş olur.
F/K'nın sınırları
Şirket son 4 çeyrek toplamında zarar etmişse cari F/K oranı hesaplanamaz. BIST'te özellikle küçük şirketlerde bu durumla sık karşılaşılır. Zarar eden, tek seferlik gelir etkisiyle kâr gösteren veya enflasyon muhasebesi nedeniyle çarpık kâr açıklayan şirketlerde F/K yanıltıcı sonuç verir.
Değer yatırımcısı Benjamin Graham, defansif yatırımcılara hisse seçerken F/K oranı ile piyasa defter değeri oranları çarpımının 22,5'i geçip geçmediğine dikkat etmelerini tavsiye eder. Bu pratik kural BIST için de iyi bir başlangıç filtresi olarak kullanılabilir.
Pratik kullanım: adım adım
Bir BIST hissesini F/K ile değerlendirirken şu sırayı takip edin: Önce şirketin son 4 çeyrek kâr geçmişine bakın — tek seferlik kalemler var mı? Ardından aynı sektördeki rakiplerle F/K karşılaştırması yapın. Sonra faiz ortamını değerlendirin — faizler iniyor mu çıkıyor mu? Son olarak kâr büyüme beklentisini ekleyin. Tüm bu adımları RSI ve hacim analiziyle birleştirdiğinizde çok daha sağlam bir hisse seçim süreci ortaya çıkar.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir. Kaynaklara dayanılarak derlenmiştir. Tüm yatırım kararları yatırımcının kendi sorumluluğundadır.
