Al Jazeera'da yayımlanan kapsamlı bir analizde, dünya genelinde alıcı bulamayan, iade edilen veya kullanılmadan doğrudan imha edilen ürünlerin ortaya çıkardığı devasa ekonomik ve çevresel kayıplar gözler önüne serildi. Şirketler için ciddi bir finansman, depolama ve bertaraf maliyeti yaratan bu durum, aynı zamanda küresel ölçekte sürdürülebilirlik krizini derinleştiren temel unsurlar arasında yer alıyor.
Küresel ölçekte satılamayan ürünlerin toplam parasal değerini tam olarak gösteren ortak ve merkezi bir veri bulunmasa da; gıda israfı, tekstil atıkları ve perakende iadelerine ilişkin resmi istatistikler sorunun büyüklüğünü net bir şekilde ortaya koyuyor.
Gıda İsrafında Çarpıcı Tablo: Yıllık 1 Trilyon Doları Aşan Maliyet
BM Raporu Verileri: Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) Gıda İsrafı Endeksi raporuna göre, 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,05 milyar ton gıda israf edildi.
Ekonomik Fatura: Tarladan sofraya ulaşım sürecinde veya raflarda alıcı bulamayarak çöpe giden gıdaların küresel ekonomiye yıllık maliyetinin 1 trilyon doları aştığı tahmin ediliyor. Bu durum hem tarımsal kaynakların boşa harcanmasına hem de artık gaz salınımlarıyla iklim krizinin tetiklenmesine yol açıyor.
Tekstil Sektöründe İmha Oranları ve E-Ticaret İadeleri
Kullanılmadan İmha Edilen Giysiler: Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre, Avrupa pazarına sunulan tekstil ürünlerinin yüzde 4 ila 9'u hiç kullanılmadan doğrudan imha ediliyor.
E-Ticaret İade Çıkmazı: İnternet alışverişlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte iade oranları da tırmandı. İnternetten satın alınan giysilerde ortalama iade oranı yüzde 20'ye, ayakkabılarda ise yüzde 30 gibi yüksek bir seviyeye ulaşıyor.
Perakende Sektörü Yükü: ABD Ulusal Perakende Federasyonunun tahminlerine göre, perakende sektöründe tüketiciler tarafından iade edilen ürünlerin toplam değeri 2025'te 849,9 milyar dolar olarak hesaplandı. Uzmanlar, bu rakamın doğrudan kesinleşmiş bir şirket zararını değil, iade edilen ürünlerin toplam tahmini değerini ifade ettiğini belirtiyor.
Şirketler Stok Fazlasını Eritmek İçin Hangi Yöntemlere Başvuruyor?
Talep tahminlerindeki hatalar, mevsimsel değişimler ve tedarik zincirindeki aksamalar ürünlerin elde kalmasına yol açarken, şirketler bu stokları eritmek için şu stratejileri izliyor:
İndirim ve Kampanyalar: Fiyat kırarak ürünleri hızlıca elden çıkarma.
Tasfiye ve İhracat: Stokları toplu olarak tasfiye firmalarına devretme veya farklı pazarlara ihraç etme.
Yeniden Satış ve Geri Dönüşüm: Ürünleri yenileyerek (refurbished/outlet) satışa sunma veya hammadde olarak geri dönüştürme.
Avrupa Birliği'nden İmha Yasağı Hamlesi
Avrupa Birliği, satılmayan giysi, aksesuar ve ayakkabıların imhasını azaltmak ve döngüsel ekonomiyi desteklemek amacıyla büyük şirketlere yönelik hazırladığı imha yasağını 19 Temmuz 2026'da resmen uygulamaya aldı. Yeni düzenleme, şirketlerin satılamayan ürünleri imha etmek yerine yeniden satış, bağış ve geri dönüşüm gibi yöntemlerle değerlendirmesini zorunlu kılıyor.
