Türk yatırımcının pek tanımadığı genetik hisseleri, yapay zekâ rallisinin ardından Nasdaq'ın yeni teması olmaya aday. Ancak Fed engeli sürüyor.
Yurt dışı hisselere yönelen Türk yatırımcının radarında bugüne kadar hep aynı isimler vardı: Nvidia, Meta, Microsoft. Ancak ABD borsalarında yapay zekâ rallisinin gölgesinde, yıllardır düşüşte olan bir grup sessizce yeni bir döngünün sinyallerini veriyor: genetik şirketleri. Hastalıkları DNA seviyesinde tedavi etmeyi hedefleyen bu şirketlerin bazılarında ilk ticari satışlar hızlanıyor, bazıları ise önemli FDA kararlarına yaklaşıyor.
Yapay zekâ koştu, genetik neden geride kaldı?
Eylül ayı tablonun özeti gibiydi. Nasdaq Composite eylülde %1,8 yükselerek 22 Eylül'de rekor tazelerken, Dow Jones yaklaşık %4,3, küçük şirketleri izleyen Russell 2000 ise %5,4 değer kaybetti. Interactive Brokers stratejisti Steve Sosnick bu ayrışmayı, yapay zekâ dışındaki her şeyin zorlandığı bir piyasa olarak tarif etti.
Genetik şirketlerinin çoğu küçük ölçekli ve henüz kâr etmiyor. Yani tam da bu ayın kaybeden tarafında duruyorlar. Ancak sektörün temelinde son aylarda önemli değişiklikler yaşandı.
Gen düzenleme nedir, neden şimdi konuşuluyor?
Basitçe anlatmak gerekirse, gen düzenleme hastalığa neden olan DNA hatasını "moleküler bir makasla" kesip düzeltmek demek. Hastaya ömür boyu ilaç vermek yerine, hastalığı tek seferlik bir tedaviyle kökünden çözmeyi hedefliyor. Teknoloji yıllardır laboratuvarda konuşuluyordu; şimdi ise ilk ürünler satışa çıkmış durumda ve gelir üretmeye başladı.
Akdeniz anemisini tedavi eden şirket: CRISPR Therapeutics
İsviçre merkezli CRISPR Therapeutics, sektörün ticari ürünü olan tek şirketi. Ortağı Vertex ile geliştirdiği Casgevy, orak hücre anemisi ve Türkiye'de Akdeniz anemisi olarak bilinen beta talasemi için onaylı ilk gen düzenleme tedavisi.
Satışlar hızlanıyor: Casgevy ikinci çeyrekte 76 milyon dolar gelir üretti; bu bir önceki çeyreğe göre %78, geçen yıla göre %151 büyüme anlamına geliyor. FDA'nın tedaviyi 2 yaş ve üstü çocuklar için de onaylamasıyla yaklaşık 5.500 hasta ilk kez tedaviye uygun hale geldi. Şirketin zararı da daralıyor: ikinci çeyrek net zararı 91,2 milyon dolarla geçen yılın aynı dönemindeki 208,5 milyon doların yarısının altına indi.
Mart 2027'ye kilitlenen hisse: Intellia Therapeutics
Intellia'nın farkı, düzenlemeyi hastanın vücudunun içinde, tek bir damar yolu uygulamasıyla yapması. Şirketin en yakın hedefi, ani ve tehlikeli şişme ataklarıyla seyreden kalıtsal bir hastalık olan herediter anjioödem için geliştirdiği lonvo-z. FDA, ilaca öncelikli inceleme statüsü verdi ve karar tarihini Mart 2027 olarak belirledi.
Hisse ise zirvesinden çok uzakta. Intellia 30 Eylül'ü 12,06 dolardan kapattı; 52 haftalık en yüksek seviyesi 28,25 dolar. Analistler daha iyimser: 19 analistin ortalama hedef fiyatı 24 dolar, yani mevcut seviyenin yaklaşık iki katı.
DNA'yı silgiyle düzeltmek: Beam Therapeutics
Beam, DNA'yı makasla kesmek yerine tek bir "harfi" silip doğrusunu yazan baz düzenleme teknolojisini kullanıyor. Şirketin öne çıkan programı, akciğer ve karaciğeri etkileyen kalıtsal bir hastalık olan alfa-1 antitripsin eksikliğini hedefliyor. Eylülde açıklanan yeni veriler, FDA'nın hızlandırılmış onay yoluna dair geri bildirimi ve temmuzda başlayan kritik aşama dozlaması yakın vadeli önemli bir eşik oluşturuyor.
Şirket aynı zamanda ABD-Çin rekabetinin de merkezinde: Beam, eski bir bilim insanının şirketin araştırma bilgilerini kullanarak Çinli YolTech Therapeutics'i kurduğunu iddia ederek dava açtı.
Yapay zekâ ile genetiğin buluştuğu yer: Tempus AI
Başlığımızdaki geçişi en iyi anlatan şirket Tempus AI. Şirket, hastaların genetik verilerini ve klinik kayıtlarını yapay zekâ ile analiz ederek doktorlara hangi tedavinin daha etkili olacağı konusunda yol gösteriyor. Yaklaşık 14 milyar dolar piyasa değerine ve 1,4 milyar dolar yıllık gelire sahip olsa da hâlâ zarar ediyor.
Eylül bu hisse için hareketli geçti: hisse bir haftada %40 yükseldi, şirket EKG tabanlı bir yapay zekâ ürünü için FDA onayı aldı. Tempus ayrıca yapay zekâ destekli sağlık hizmetleri için dünyanın en büyük çok yönlü tam genom veri setini kurma çalışması başlattı.
Kazma-kürek satan taraf: Illumina
Altına hücum dönemlerinde en çok kazananın kazma-kürek satanlar olduğu söylenir. Genetikte bu rolü, DNA'yı okuyan dizileme cihazlarının dünya lideri Illumina üstleniyor. Grubun kâr eden, daha dengeli ismi. Şirket 2026 gelir beklentisini 4,60-4,64 milyar dolar aralığına yükseltti. Ancak fiyat analistlerin önüne geçmiş durumda: hisse 18 Eylül'de 239,62 dolardan kapanırken ortalama analist hedefi 199,13 dolarda kaldı.
Akıllı para ne yapıyor?
Teknoloji yatırımlarıyla tanınan Cathie Wood'un yönettiği ARK, genetik hisselerinde düşüşleri alım fırsatı olarak değerlendiriyor. Fon eylül boyunca Intellia'da art arda alımlar yaptı, Beam'de de pozisyon büyüttü. Genetik temalı ARKG fonu da toparlanma sinyali veriyor: 11 Eylül'de 45,56 dolar olan fon, 30 Eylül'de 54,48 dolardan işlem görüyordu. Yani yaklaşık üç haftada %20'ye yakın bir yükseliş.
Döngü dönüyor mu? Kilit soru faiz
Tablonun önündeki en büyük engel Fed. Fed eylül toplantısında politika faizini 25 baz puan artırarak %3,75-4 aralığına çekti; bu 2023'ten bu yana ilk artış. Piyasalar yıl sonuna kadar bir artış daha bekliyor.
Bu önemli, çünkü kâr etmeyen genetik şirketleri araştırmalarını finanse etmek için sermaye piyasalarına muhtaç. Faiz yükseldikçe hem borçlanma pahalılaşıyor hem de gelecekteki kazançların bugünkü değeri düşüyor. Dolayısıyla genetik hisselerinde kalıcı bir döngü için klinik başarıların yanında faiz tarafında da rahatlama gerekiyor.
Takip edilecek veriler
- 28 Ekim: Fed faiz kararı
- Kasım: CRISPR, Intellia ve Beam'in üçüncü çeyrek bilançoları (Casgevy satış büyümesi kritik)
- Mart 2027: Intellia'nın lonvo-z için FDA kararı
- ARKG fonu: Temaya giriş-çıkışların genel göstergesi
- Russell 2000 endeksi: Küçük şirketlere iştahın barometresi
Editör görüşü: neden sıçrama bekliyorum?
Genetik hisselerinde bir sıçrama beklememin dört nedeni var.
Birincisi, kötü haber fiyatlanmış durumda. Bu şirketlerin çoğu 2021 zirvelerinin çok altında işlem görüyor. Intellia örneğinde bu fark yüzde 95'e yaklaşıyor. Uzun süre düşen ve satıcıların yorulduğu sektörlerde küçük iyi haberler bile sert yükselişleri tetikleyebiliyor.
İkincisi, hikâye ilk kez rakamlara dönüşüyor. Yıllarca "bir gün tedavi edeceğiz" vaadiyle fiyatlanan sektörde artık satış büyümesi ve daralan zararlar var. Casgevy'nin geliri bir yılda iki buçuk katına çıktı. Piyasa, vaatten gelire geçen sektörleri genellikle yeniden fiyatlar.
Üçüncüsü, takvim dolu. Önümüzdeki aylarda bilançolar, klinik veriler ve Mart 2027'deki FDA kararı gibi art arda katalizörler var. Bu tür sektörlerde fiyat, haberin kendisinden önce beklentiyle hareket etmeye başlar.
Dördüncüsü, yapay zekâ ile genetik birleşiyor. Yapay zekâ rallisinin bir sonraki aşaması, teknolojinin gerçek dünyada para kazandırdığı alanlara yayılması olacak. İlaç keşfi ve kişiye özel tedavi, bu alanların en büyüklerinden biri. Tempus AI'ın bir haftada yüzde 40 yükselmesi, piyasanın bu bağlantıyı fark etmeye başladığının ilk işareti olabilir.
Bu beklentinin bir şartı var: Fed. Faiz artırımları sürdükçe sıçramalar kısa ömürlü kalabilir. Ancak Fed'in yönünü değiştirdiği gün, genetik hisseleri bunu ilk fiyatlayacak sektörlerden biri olacaktır. Benim görüşüm, o günü beklemeden bu şirketleri izleme listesine almanın vakti geldiği yönünde.
Yasal uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlarla imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Bahsi geçen hisseler yüksek oynaklık taşımaktadır.
