Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tedarik kesintilerinin küresel enerji piyasalarında benzeri görülmemiş bir şoka neden olduğunu açıkladı. UEA'ya göre krizin süresi, ülkelerin enerji politikalarında yapacağı değişikliklerin boyutunu belirleyecek.
UEA, yıllık Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporunu yayımladı. Raporda, Orta Doğu'daki savaşın ardından Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen enerji sevkiyatında yaşanan kesintilerin küresel enerji piyasalarını önemli ölçüde etkilediği belirtildi.
UEA, dünyanın tarihin en büyük enerji arz şoklarından biriyle karşı karşıya olduğunu vurgulayarak, enerji sektörünün geleceğinin hükümetlerin alacağı kararlara ve krizin ne kadar süreceğine bağlı olacağını bildirdi.
Rapora göre enerji arzındaki belirsizlikler, ülkelerin enerji güvenliği stratejilerini yeniden değerlendirmesine neden olurken küresel enerji piyasalarında farklı senaryoların öne çıkmasına yol açıyor.
ÜLKELER ENERJİ STRATEJİLERİNİ YENİDEN GÖZDEN GEÇİRİYOR
Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik kesintileri, birçok ülkeyi enerji arzındaki dışa bağımlılığı azaltmaya ve maliyetleri kontrol altında tutmaya yönelik yeni adımlar atmaya yöneltti.
UEA raporunda öne çıkan ortak eğilimler arasında enerji kaynaklarının ve ticaret rotalarının çeşitlendirilmesi, yerli enerji kaynaklarının daha fazla kullanılması, yakıt bileşiminin yeniden değerlendirilmesi ve elektrifikasyonun hızlandırılması yer aldı.
Rapora göre Hürmüz Boğazı üzerinden deniz taşımacılığına yönelik risklerin uzun süre devam etmesi durumunda alternatif boru hatları, yeni tedarik kaynakları ve ithalat rotalarına yönelik yatırımlar hız kazanabilir.
Bu senaryoda Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol miktarının kriz öncesindeki günlük 20 milyon varil seviyesinden 2030'da 8,5 milyon varile, 2035'te ise 2 milyon varilin altına gerilemesi mümkün görülüyor.
Buna rağmen Orta Doğu'nun, söz konusu senaryoda da uluslararası piyasalara petrol ihraç eden en büyük bölge olmayı sürdüreceği öngörülüyor.
YENİLENEBİLİR VE NÜKLEER ENERJİ YATIRIMLARI ÖNE ÇIKIYOR
UEA'nın değerlendirmesine göre enerji arz güvenliğini güçlendirme çabalarında yenilenebilir enerji ve nükleer enerji önemli rol oynayacak.
Özellikle güneş fotovoltaik teknolojisinin tüm senaryolarda güçlü büyüme göstermesi bekleniyor. Enerji verimliliği ve biyoyakıtların da bazı ülkelerin enerji politikalarında daha fazla önem kazanacağı değerlendiriliyor.
Öte yandan, Asya'da enerji ithalatına bağımlı ülkelerin yerli kömür kaynaklarına yönelmesi, kömür kullanımının daha uzun süre devam etmesine neden olabilir.
KÜRESEL ELEKTRİK TALEBİ DAHA HIZLI BÜYÜYOR
Raporda dikkat çeken bir diğer başlık ise elektrifikasyonun hızlanması oldu.
UEA verilerine göre 2019'dan bu yana küresel elektrik talebi, dünya ekonomisinden daha hızlı ve toplam enerji talebinin iki katı hızında büyüdü.
Sanayide elektrik motorlarının, ev aletlerinin, klimaların, elektrikli araçların, ısı pompalarının ve veri merkezlerinin yaygınlaşması bu artışta etkili oldu.
Elektrik talebinin 2035'e kadar daha da hızlı yükselmesi beklenirken elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının tüm senaryolarda küresel ölçekte yüzde 30'a yaklaşacağı tahmin ediliyor.
Yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar da elektrifikasyonun stratejik önemini artırıyor. Krizden etkilenen bazı ülkelerde elektrikli teknolojilerin satışlarında artış yaşanırken güneş panelleri, bataryalar ve elektrikli araçlara yönelik talepte de yükseliş görüldü.
PETROL VE DOĞAL GAZ PİYASALARINDA YENİ SENARYOLAR GÜNDEMDE
UEA, Orta Doğu'daki çatışmanın sona ermesi durumunda petrol ve doğal gaz piyasalarında farklı dinamiklerin devreye girebileceğine dikkat çekti.
Özellikle gecikmeli sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının piyasaya ulaşmasıyla küresel petrol ve doğal gaz arzının güçlü biçimde toparlanabileceği değerlendiriliyor.
Bu gelişmenin, enerji stoklarının yeniden oluşturulduğu dönemde dahi fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceği belirtiliyor.
Bununla birlikte, elektrifikasyonun hızlanması gibi talep tarafındaki yapısal değişimlerin petrol ve doğal gaz piyasalarının geleceğini önemli ölçüde etkileyebileceği ifade ediliyor.
ENERJİ KRİZİNİN GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ETKİSİ
Raporda, enerji krizinin özellikle gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde enerjiye erişim konusunda kaydedilen ilerlemeyi yavaşlatabileceği uyarısı da yer aldı.
2025 yılında elektriğe ve temiz pişirme olanaklarına erişimde ilerleme kaydedilirken 2026'da yükselen yakıt fiyatları ve arz sıkıntılarının bu süreci olumsuz etkileyebileceği belirtildi.
Öte yandan düşük emisyonlu enerji teknolojilerinin kullanımının hızlanması beklenirken mevcut veya açıklanmış politikalara dayalı senaryolarda öngörülen 2,5 ila 2,9 derecelik sıcaklık artışı ile 1,5 derece hedefiyle uyumlu yol arasında önemli bir fark bulunduğu vurgulandı.
FATİH BİROL: ENERJİ DÜNYASININ KRİZ ÖNCESİNE DÖNMESİ İÇİN İNANDIRICI BİR YOL GÖREMİYORUM
UEA Başkanı Fatih Birol, Hürmüz Boğazı kaynaklı kesintilerin küresel enerji sisteminde büyük bir şoka neden olduğunu belirtti.
Enerji sektörünün ve küresel ekonominin önemli bir dayanıklılık gösterdiğini ifade eden Birol, krizin uzaması halinde etkilerinin daha da derinleşeceğini söyledi.
Birol, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesini sağlayacak inandırıcı bir yol göremiyorum."
Bu yılki Dünya Enerji Görünümü raporunun farklı enerji senaryolarını ele aldığını belirten Birol, ülkelerin enerji güvenliğini güçlendirirken bir bağımlılığı başka bir bağımlılıkla değiştirmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Birol, enerji güvenliği ile enerji dönüşümü hedeflerinin hiçbir zaman bugünkü kadar örtüşmediğini vurguladı.
Ülkelerin kendi kaynaklarını, koşullarını ve önceliklerini dikkate alarak farklı enerji politikaları izleyebileceğini belirten Birol, daha güvenli, karşılanabilir maliyetli ve sürdürülebilir bir enerji sistemi oluşturulması için uluslararası işbirliğinin önemini ifade etti.
