6 ay önce 15 bin puanın üzerini görerek rekor kıran BIST 100 endeksi, yaşanan fon krizi ve kredili işlemlerin tetiklediği kısır döngüyle birlikte 10.772 puan seviyesine kadar geriledi. Merkez Bankası'nın faiz indirim kararına rağmen bankacılık endeksinde kayıpların yüzde 5'i aştığı, BİST 30 hisselerinde bile taban hareketlerinin görüldüğü bu süreçte, piyasalardaki güven açığı doruk noktasına ulaştı.
Pek çok hisse "sudan ucuz" seviyelere gelse de alım iştahının kaybolduğu bu tablonun arkasındaki 8 temel neden şu şekilde sıralanıyor:
Güven Açığı ve Aracı Kurumlar Üzerindeki Sermaye Baskısı
Bankalara Yöneliş: Yatırımcılar hisselerini aracı kurumlardan çekip daha güvenli gördükleri bankalara yönlendirirken, aracı kurumlar ciddi bir sermaye yeterlilik baskısı altına girdi.
Kredi Geri Çağırma: Krediye erişimde yaşanan zorluklar ve bankaların mevcut kredileri geri çağırması piyasadaki likiditeyi kuruttu.
Teminat Oranlarının Sert Bir Şekilde Düşürülmesi
Kredi bulmakta zorlanan aracı kurumlar müşterilerine kullandırdıkları kredi oranlarını radikal şekilde değiştirdi. Eskiden 100 liralık mala 70-80 lira kredi verilirken, yeni dönemde bu oran 30 liraya kadar düşürüldü.
Kredili Satışların Yarattığı Kısır Döngü
Teminat şartını yerine getiremeyen yatırımcılar, kredili aldıkları hisseleri satmak zorunda kaldı. Bu durum piyasada kendi kendini besleyen bir kısır döngü yarattı; kredili satışlar fiyatı düşürdükçe, daha fazla satış yapılması zorunluluğu doğdu.
Alıcıların İsteksizliği ve "Düşen Bıçak" Psikolojisi
Bireysel yatırımcı şaşkın, kurumsal yatırımcılar beklemede. Yabancı yatırımcının zaten bulunmadığı piyasada var olanlar da alım için acele etmiyor. Herkesin "şimdi alırım daha da düşer" psikolojisine girmesi, dibin dibinin beklenmesine yol açıyor.
Geri Alım Yapan Şirketlerin Beklemesi
Normal şartlarda hisselerine destek olmak için geri alım yapan şirketler, satış baskısının çok güçlü kalması nedeniyle tahtalarına müdahale etmek için rüzgarın dinmesini bekliyor.
Sorunsuz Fonların da Piyasadan Çekilmesi
Yürütülen spekülasyon soruşturmalarından çekinen ve "Yüklü mal aldın, manipülasyon mu yapıyorsun?" suçlamasıyla karşılaşmak istemeyen sorunsuz fonlar da pozisyonlarını kapatarak piyasadan el etek çekti.
Genişleyen Soruşturmalar ve Ceza Korkusu
SPK tarafından devam eden soruşturmalar ve her gün yeni kişilere/kurumlara kesilen cezalar risk algısını artırdı. Örneğin Vişne Madencilik gibi dosyalardaki cezaların diğer hisselere de sıçrama ihtimali, oyuncuların risk almasını engelliyor.
Jeopolitik Riskler ve Dış Piyasa Baskısı
Brent petrolün 110 doların üzerinde seyretmesi ve Orta Doğu'da gerilimin tırmanma ihtimali, zaten kırılgan olan yerel piyasalara dışarıdan ek bir huzursuzluk ve baskı unsuru olarak yansıyor.
