Dünya genelinde temel gıda ürünlerinin maliyetleri tırmanmaya devam ederken, uzmanlar artışların önümüzdeki aylarda daha da hızlanarak 2027 boyunca etkisini sürdüreceğini öngörüyor. Savaşlar, iklim krizine bağlı kuraklık, yükselen gübre maliyetleri ve taşımacılık sektöründeki aksaklıklar küresel gıda arzını ciddi şekilde zorluyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), geçmiş dönemdeki güçlü hasatların ve mevcut stokların sağladığı koruyucu tamponun giderek eridiğine dikkat çekiyor.
FAO Gıda Fiyat Endeksi 2022’den Bu Yana En Yüksek Seviyede
Endeks Verileri: FAO Gıda Fiyat Endeksi, eylül ayında 136 puana yükselerek Kasım 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek seviyesine ulaştı.
Enflasyon Baskısı: Dünya Bankasının 150 ülkeyi kapsayan incelemesine göre, yılın üçüncü çeyreğinde ülkelerin yüzde 22’sinde gıda fiyatları genel enflasyondan daha hızlı artış gösterdi (Önceki çeyrekte bu oran yüzde 14 düzeyindeydi).
Uzman Uyarıları: FAO Başekonomisti Maximo Torero, gıda fiyatlarındaki yukarı yönlü baskının yıl sonuna doğru güçleneceğini ve 2027 boyunca süreceğini belirtti.
Buğday, Pirinç ve Gübre Hatlarında Yaşanan Krizler
Jeopolitik ve Lojistik Engeller: Karadeniz’deki tahıl altyapısına yönelik saldırılar buğday sevkiyatlarını aksatırken; Kızıldeniz’deki güvenlik sorunları gemilerin Afrika çevresindeki daha uzun güzergâhları kullanmasına yol açtı.
Hürmüz Boğazı ve Gübre: Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan gübre sevkiyatlarının aksaması ve enerji maliyetlerinin tırmanması tarımsal üretimi doğrudan baskıladı.
Sert Yükselişler: Buğday fiyatları 2026'da yüzde 30’un üzerinde artarken, Asya’nın önemli ihracatçı ülkelerinde pirinç fiyatları yüzde 10-13 oranında yükseldi. El Niño kaynaklı kuraklık da Hindistan ve Güneydoğu Asya’da üretimi sınırladı.
Ülke Bazlı Çarpıcı Zamlar ve Tüketiciye Yansıması
Dünya genelinde gıda enflasyonu hanehalkı bütçelerini derinden sarsıyor:
Mısır: Sübvansiyonsuz büyük ekmek fiyatı temmuz ayındaki 4 pounddan 5 pounda çıkarak %25 arttı.
BAE ve Endonezya: BAE’de yemeklik yağ fiyatları %40 yükselirken; dünyanın en büyük palm yağı üreticisi Endonezya'da bitkisel yağlar artış gösterdi, pirinç fiyatları ise rekor kırdı.
Hindistan: Son 10 yılın en zayıf muson yağışları şeker, soğan ve bakliyat fiyatlarını uçurdu; eylülde aylık artışlar %10'u aştı.
Taşımacılık Maliyetleri Arttı, Yeni İthalat Dalgası Kapıda
Navlun Ücretleri: Yükselen petrol fiyatları ve savaş kaynaklı sigorta primleri, Karadeniz - Güneydoğu Asya gibi kritik güzergahlarda navlun ücretlerini yaklaşık yüzde 50 artırdı.
Stok Azalması: Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC) Kıdemli Ekonomisti Alexander Karavaytsev, Orta Doğu ve Afrika’daki ithalatçıların yeniden uluslararası piyasalara yönelmesinin talebi artıracağını belirtti. 3 ila 6 aylık hammadde sözleşmeleri biten gıda üreticilerinin yeni alımları daha yüksek fiyatlardan yapacak olması, tüketici fiyatlarındaki baskıyı canlı tutacak.
