Hükümet, Türkiye genelindeki 18 milyon emeklinin refah seviyesini artırmak ve gelir adaletini sağlamak amacıyla kapsamlı veriler ve etki analizleri üzerinde çalışmaya devam ediyor. Özellikle en düşük emekli maaşı alanlar, 65 yaş üstü çalışmayanlar ve dar gelirli kesimler için özel destek formülleri masaya yatırıldı.
Yürütülen çalışmalar kapsamında genel bir proje olan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin (GEDAT) emekliler için uygulanmayacağı, bunun yerine doğrudan emeklilere yönelik "ek ödeme" formüllerinin tercih edileceği belirtiliyor.
Ocak Ayı Zammı ve İki Temel Formül: Refah Payı ve Seyyanen Zam
Ocak ayında açıklanacak enflasyon rakamlarıyla birlikte yapılacak artışlara eklenecek modeller iki ana başlık altında değerlendiriliyor:
Birinci Formül (Refah Payı ve Farklılaştırma): Tüm emeklilere enflasyon farkının yansıtılmasının yanı sıra bir refah payı eklenmesi öngörülüyor. Ancak bu refah payı 18 milyon emekliye eşit olarak dağıtılmayacak; prim gün sayısı, çalışma süresi ve mevcut maaş seviyesi baz alınacak. Analizlere göre 65 yaş üstü çalışmayan ve dar gelirli emekliler ile en düşük maaş alanlara refah payı daha yüksek bağlanacak.
İkinci Formül (Seyyanen Zam): Seyyanen zammın tüm emeklilere eşit olarak uygulanması durumunda bütçeye getireceği maliyet hesaplanıyor. Örneğin;
15.000 TL seyyanen artışın bütçeye maliyeti yaklaşık 3 trilyon TL,
10.000 TL artış yaklaşık 2 trilyon TL,
8.000 TL artış yaklaşık 1,2 trilyon TL,
5.000 TL artış ise yaklaşık 1 trilyon TL olarak hesaplanıyor. Bu formülün bütçe maliyeti nedeniyle şu an için daha düşük ihtimal olarak görüldüğü, ancak en düşük emekli maaşı alanların bu durumdan daha fazla yararlanacağı ifade ediliyor.
Dar Gelirli ve 65 Yaş Üstü Emeklilere Nakit Ek Ödemeler (Kira, Yakıt, Yol)
Refah payı veya seyyanen zammın ardından, geliri düşük olan emeklilere durumlarına göre kira, yakıt ve yol gibi kalemlerde nakit ek desteklerin sağlanması planlanıyor. Bu ödemeler kendi içinde çeşitli kriterlere ayrılarak hak sahiplerine ulaştırılacak.
Türkiye genelinde bulunan 27,5 milyon prim ödeyen çalışan ve 18 milyon emekli dengesi gözetilirken; yaklaşık 8 milyon olduğu tahmin edilen 65 yaş üstü emeklinin kayıtlı çalışan ve çalışmayan etki analizleri tamamlandı. Şu an için 5 milyon 17 bin olan en düşük emekli maaşı alanların sayısının yılbaşından sonra artabileceği öngörülüyor.
Etki Analizleri ve Bölgesel İhtiyaç Tespiti
Hazırlanan etki analizlerine göre, çalışan emekliler ile çalışamayan emeklilerin ihtiyaçları ayrı ayrı inceleniyor. Bölgelere göre yaşam maliyetleri ve geçim şartları tespiti yapılarak şu adımlar planlanıyor:
Öncelikle tüm emekliler için ortak bir alt sınır belirlenecek.
En düşük emekli maaşı alanlara yönelik tamamlayıcı düzenlemeler yapılacak.
Aylık Bağlama Oranları (ABO) üzerinde de ayrıntılı incelemeler yürütülecek.
