İktisatçı Mahfi Eğilmez, küresel ekonominin son 50 yıllık serüvenini mercek altına alarak, ekonomik güç dengelerinin nasıl yer değiştirdiğini analiz etti. Eğilmez’e göre, 1980’lerde Japonya ile yükselen Doğu rüzgarı, yerini 2000’lerde Çin’e bırakırken; ABD her dönemde sistemin merkezindeki ağırlığını korumayı başardı.
1980’lerin Dev Rakibi: Japonya’nın Yükselişi ve Düşüşü
1980’lerin sonunda Japonya, teknoloji ve otomotivdeki liderliğiyle ABD’nin en büyük rakibi konumuna gelmişti. 1990 yılına gelindiğinde dünya ekonomisindeki payını yüzde 15’lere çıkaran Japonya, bankacılık sektöründe de dünya devlerini bünyesinde barındırıyordu. Ancak bu büyüme, düşük faiz ve gayrimenkul balonu üzerine inşa edilmiş kırılgan bir yapıya sahipti.
ABD’nin ticaret açığını kapatmak için attığı Plaza Accord (1985) adımı, Japon Yeni'nin aşırı değerlenmesine yol açarak ülkenin ihracat gücünü kırdı. 1990 sonrasında patlayan finansal balon, Japonya'yı "kayıp on yıllar" olarak anılan uzun bir deflasyon sürecine soktu.
Çin'in Sahneye Çıkışı ve Değişen Bankacılık Tablosu
90’lı yıllarda küresel ekonomideki payı sadece yüzde 2 olan Çin, 2000’li yıllardan itibaren üretim merkezi haline gelerek Japonya’nın boşalttığı koltuğa oturdu. Eğilmez, bu değişimin en net bankacılık sektöründe görüldüğünü belirtiyor:
Dün: Dünyanın en büyük bankaları Mitsubishi ve Sumitomo gibi Japon devleriydi.
Bugün: Liderlik koltuğunda ICBC ve China Construction Bank gibi Çin kamu bankaları oturuyor.
ABD Stratejisi: Kur Müdahalesinden Teknoloji Savaşlarına
ABD, küresel GSYH içindeki yüzde 25'lik payını yıllardır koruyarak oyun kurucu rolünü sürdürüyor. Japonya’ya karşı "kur müdahalesi" (Plaza Accord) silahını kullanan Washington, bugün Çin’e karşı gümrük vergileri ve teknoloji kısıtlamaları ile farklı bir cephede savaşıyor.
Çin, Japonya ile Aynı Kaderi mi Paylaşacak?
Çin ekonomisindeki gayrimenkul krizi ve Evergrande gibi şirketlerin borç sorunları, akıllara "Japonya benzeri bir çöküş mü geliyor?" sorusunu getiriyor. Mahfi Eğilmez’e göre Çin’in durumu Japonya’dan farklı:
Daha geniş bir iç pazar ve sıkı devlet denetimi.
Sermaye hareketleri üzerinde devam eden kontrol.
Senaryo: Ani bir çöküşten ziyade, uzun süreli bir büyüme yavaşlaması bekleniyor.
2025 sonu verilerine göre dünya ekonomisi 115 trilyon dolara ulaşırken; ABD yüzde 25, Çin yüzde 17 ve Japonya yüzde 5'lik payla yeni dengeleri temsil ediyor.
