Küresel hurma pazarında tedarik zinciri karmaşası büyürken, Avrupa pazarındaki ürünlerin gerçek menşeine dair çarpıcı iddialar gündeme geldi. Özellikle premium sınıftaki Medjool hurmaların büyük bir kısmının İsrail menşeli olduğu ve boykotu aşmak için "etiket oyunu" yapıldığı öne sürülüyor.
Pazar Büyüklüğü 35 Milyar Dolara Koşuyor
2025 yılı itibarıyla 32,7 milyar dolar hacme ulaşan küresel hurma pazarının, 2026 yılında 34,5 milyar dolara çıkması bekleniyor. Yıllık bileşik büyüme oranının yüzde 6,14 seviyesinde seyrettiği sektörde, 2034 öngörüleri ise 55,58 milyar doları işaret ediyor. Orta Doğu ve Afrika ülkelerinin domine ettiği pazarda; Mısır 1,7 milyon tonla liderliğini korurken, Suudi Arabistan, İran ve Cezayir ana üreticiler arasında yer alıyor.
Medjool Hurmasında 'Menşe Gizleme' İddiası
İsrail, özellikle yüksek katma değerli Medjool hurma kategorisinde uluslararası pazarda stratejik bir konuma sahip. Ancak sektör raporları ve tüketici izleme kuruluşları, İsrail ve Batı Şeria’daki yerleşim birimlerinde üretilen hurmaların, uluslararası boykotları aşmak adına farklı etiketlerle pazarlandığını iddia ediyor.
"Hurma Aklama" Yöntemi Nasıl İşliyor?
İddialara göre, yasa dışı yerleşimlerde üretilen hurmalar doğrudan ihraç edilmek yerine üçüncü ülkeler ve dolaylı lojistik hatlar üzerinden Avrupa'ya sevk ediliyor. "Hurma aklama" olarak adlandırılan bu yöntemle ürünler; Hollanda, Fas, Birleşik Arap Emirlikleri veya Filistin menşeli gibi gösterilerek paketlenebiliyor.
Dünya Bankası verileri de bu tabloyu destekler nitelikte:
Hollanda: Ülkedeki hurmaların yaklaşık yarısı İsrail menşeli.
Fransa: Arzın üçte birinden fazlası İsrail kaynaklı.
Almanya: Toplam arzın yaklaşık yüzde 25'inin İsrail bağlantılı olduğu tahmin ediliyor.
İhracat Rakamlarındaki Çelişki
Tartışmaların odağında üretim ve ihracat verileri arasındaki devasa fark bulunuyor. İsrail'in yılda yaklaşık 35 bin ton hurma ihraç ettiği, ancak kendi sınırları içindeki Arava Vadisi'nde sadece 8 bin 800 ton üretim yapıldığı belirtiliyor. Bu durum, ihracatın yaklaşık yüzde 75'inin uluslararası hukuka göre tartışmalı olan yerleşim bölgelerinden sağlandığı iddialarını güçlendiriyor.
AB Mevzuatı ve Tüketici Baskısı
Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın 2019 tarihli kararı uyarınca, yerleşim birimlerinde üretilen ürünlerin sadece "İsrail ürünü" olarak etiketlenmesi yeterli görülmüyor; yerleşim menşesinin açıkça belirtilmesi zorunlu tutuluyor.
Artan tüketici bilinciyle birlikte, Birleşik Krallık merkezli Co-op Group gibi bazı perakendeciler, tartışmalı bölgelerden ürün tedarikini durdurma kararı aldı.
Uzmanlar, özellikle ramazan ayı gibi talebin zirve yaptığı dönemlerde denetimlerin artırılması ve tüketicilerin etiket bilgilerini daha dikkatli incelemesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.
