Dünyanın en önemli tahıl ambarları arasında yer alan Rusya ve Ukrayna hattında, tam da hasat döneminde tırmanan askeri gerilim küresel pazarları alarma geçirdi. Temmuz ayının ikinci yarısından itibaren liman tesislerine, gemilere ve terminallere yönelik İHA ve füze saldırılarının yoğunlaşmasıyla birlikte Karadeniz'deki ticari deniz trafiği felç oldu.
Ukrayna'nın tarımsal ihracatının %90'ından fazlasını üstlenen Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarında faaliyetler büyük oranda askıya alındı.
Saldırılarda Rekor Artış: Gemiler Karadeniz'e Gitmiyor
Ukrayna Altyapı Bakanlığı verileri, denizdeki güvenlik riskinin boyutunu gözler önüne serdi. 2025 yılının tamamında 14 kez saldırıya uğrayan Ukrayna limanlarındaki gemiler, yalnızca bu yılın temmuz ayında 35 kez doğrudan hedef alındı. Temmuzda ayrıca denizde seyreden 22 gemiye ve 67 liman tesisine saldırı düzenlendi.
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, armatörlerin 22 Temmuz itibarıyla riskler nedeniyle Karadeniz limanlarına gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu açıkladı. Dev denizcilik şirketi Maersk de güvenlik gerekçesiyle Çernomorsk rotasını askıya alarak yükleri Romanya'nın Köstence Limanı'na yönlendirdi.
Karadeniz Tahıl Lojistiği ve Risk Raporu
| Bölge / Liman | Mevcut Durum | Operasyonel Risk Seviyesi |
|---|---|---|
| Odessa / Çernomorsk / Yujnıy | 🚨 Gemi trafiği büyük ölçüde durdu. | 🔴 Aşırı Yüksek (Armatörler seferleri askıya aldı) |
| Alternatif Kara / Nehir Hatları | 🚛 Kapasite ihtiyacın ancak yarısını karşılıyor. | 🟡 Kısıtlı Kapasite (Ağustos sonu tam kapasite) |
| Rusya Taman & Azak Limanları | 💥 İHA saldırıları nedeniyle terminaller hasarlı. | 🟠 Yüksek (Kara yolu kabulü kısıtlandı) |
| Novorossiysk & Tuapse | ⏳ İhracat sürüyor, yüklemeler yavaş. | 🟡 Orta-Yüksek (Görünmez güvenlik önlemleri) |
Alternatif Güzergahlar Çözüm Olacak mı?
Ukrayna'nın bu yılki tahıl ve yağlı tohum üretiminin 80-81 milyon tona ulaşması bekleniyor. Tarım ürünleri ülke ihracatının %60'ını oluştururken, Karadeniz'in kapanması gözleri kara ve nehir taşımacılığına çevirdi.
Ancak uzmanlar, alternatif kara ve Tuna Nehri hatlarının ağustos sonundan önce tam kapasiteye ulaşamayacağını, tam kapasiteye ulaşılsa dahi normal dönem Karadeniz sevkiyatının ancak yarısının taşınabileceğini belirtiyor.
Rusya Terminalleri de Hedefte: BM’den Afrika ve Orta Doğu Uyarısı
Karşılıklı misillemeler Rusya'nın ihracat altyapısını da vurdu. Ukrayna'nın İHA saldırıları sonucu Rusya'nın Taman Limanı'ndaki ana tahıl terminali hasar görürken, Azak Denizi'ndeki kısıtlamalar nedeniyle liman operasyonları yavaşladı.
İstanbul'da imzalanan ve yürürlükte kaldığı dönemde 33 milyon ton tahılın dünya pazarlarına ulaşmasını sağlayan Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması'nın geçerliliğini yitirmesinin ardından yaşanan bu tırmanış, BM Dünya Gıda Programı'nı da harekete geçirdi. BM, sevkiyatların durması halinde özellikle ithalata bağımlı Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde ciddi tedarik krizleri ve fiyat patlamaları yaşanabileceği konusunda uyardı.
