Bütçede tahsilat krizi: Vergi ve cezalar bütçe açığını nasıl etkiliyor?

2026 yılının ocak-ekim döneminde genel bütçe açığı 2 trilyon 191 milyar lirayı aşarken, tahsil edilemeyen vergi ve cezaların toplamı 5 trilyon 508 milyar liraya ulaştı.

Bütçede tahsilat krizi: Vergi ve cezalar bütçe açığını nasıl etkiliyor?

Emekli aylıklarına 2027 yılında yapılacak artışlara yönelik formüller ve bunların bütçeye maliyeti tartışılmaya devam ederken, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın ekim ayı bütçe uygulama sonuçları mali tablolardaki yapısal sorunları gözler önüne serdi. Mevcut yıl genel bütçesindeki 10 aylık açık 2 trilyon 191 milyar liranın üzerine çıkarken, bütçe performansını etkileyen en temel unsurun tahakkuk eden gelirlerin tahsil edilememesi olduğu görüldü.

10 Aylık Bütçe Dengesi ve Tahsilat Oranları

Ocak-ekim döneminde bütçe harcamaları ve gelir gerçekleşmeleri şu şekilde şekillendi:

  • Bütçe Harcamaları: Yılın ilk 10 ayında 18 trilyon 801 milyar liralık ödeneğin yüzde 81.4’üne karşılık gelen 15 trilyon 316 milyar lirası harcandı.
  • Genel Bütçe Tahakkuk ve Tahsilat: Yılın tamamında 16 trilyon 82 milyar liralık gelir hedeflenirken, 10 aylık dönemde geçmiş yıllardan ödenmeden kalan tutarları da içeren 18 trilyon 632 milyar liralık tahakkuk oluştu. Buna karşılık 13 trilyon 124 milyar liralık tahsilat yapılarak yüzde 70.4’lük oran yakalandı.
  • Vergi Tahsilatı: Vergide performans genel bütçe ortalamasının üzerine çıkarak yüzde 82.6 oldu. 13 trilyon 980 milyar liralık tahakkukun 11 trilyon 543 milyar liralık kısmı tahsil edildi.

Tahsil Edilemeyen Vergi ve Cezaların Bütçeye Etkisi

Yılbaşından bu yana tahsil edilemeyen vergi ve cezaların toplamı, oluşan bütçe açığının iki katını aşarak 5 trilyon 508 milyar liraya ulaştı.

  • Veriler, sadece vergi gelirlerinin tamamının tahsil edilebilmesi durumunda, 10 aylık dönemde 2 trilyon 191 milyar liralık bütçe açığı yerine 246 milyar liralık bütçe fazlası oluşabileceğini ortaya koyuyor.
  • Özellikle ceza kalemlerindeki tahsilat düşüklüğü dikkat çekiyor. Para cezası kaleminde 1 trilyon 545 milyar liralık tahakkukun sadece yüzde 16.7’sine karşılık gelen 258 milyar liralık kısmı tahsil edilebildi. Vergi cezalarında ise 935 milyar liralık tahakkukun yalnızca yüzde 12.6’sı (117 milyar lira) tahsilata dönüştü.

Sektörel ve Kalem Bazlı Tahsilat Performansları

Gelir kalemlerine göre tahsilat oranları incelendiğinde farklı Tablolar göze çarpıyor:

  • Özel Tüketim Vergisi (ÖTV): Doğrudan ürün alımında ödenmesi sebebiyle en yüksek performans ÖTV kaleminde yaşandı. 1 trilyon 642 milyar liralık tahakkukun yüzde 96.6’sına karşılık gelen 1 trilyon 586 milyar liralık kısmı tahsil edildi.
  • Gelir ve Kurumlar Vergisi: Bu kalemlerde tahsilat yüzde 80'ler seviyesinde kaldı. Gelir vergisinde 5 trilyon 313 milyar liralık tahakkukun yüzde 85.1’i (4 trilyon 521 milyar lira), kurumlar vergisinde ise 1 trilyon 538 milyar liralık tahakkukun yüzde 80’i (1 trilyon 230 milyar lira) tahsil edilebildi.
Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız