Ünlü ekonomist Mahfi Eğilmez, kendi web sitesinde yayımladığı değerlendirmede, Türkiye ekonomisindeki büyüme oranları ile vatandaşın günlük yaşamında hissettiği ekonomik koşullar arasındaki derin çelişkiyi kaleme aldı. Millî gelir artarken ve GSYH yükselirken birçok kişinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını belirten Eğilmez, bu durumun ardındaki temel dinamikleri analiz etti.
Büyüme ile toplumsal refah artışının aynı anlama gelmediğini vurgulayan Eğilmez, üretimin miktarından fiyat artışlarına, döviz kurundan gelir dağılımına kadar birçok unsurun günlük yaşamı belirlediğine dikkat çekti.
Nominal ve Reel Büyüme Arasındaki Kritik Fark
Cari Fiyatlar ve Üretim: TÜİK'in 2025 yılı verilerine göre Türkiye ekonomisi cari fiyatlarla yüzde 41,6 büyürken reel büyümenin yüzde 3,7 olarak gerçekleştiğini hatırlatan Eğilmez, parasal büyüklükteki artış ile üretilen mal miktarının aynı olmadığını belirtti.
Satın Alma Gücünün Aşınması: İşletmelerin ciroları veya nominal millî gelir yükselirken, enflasyonun gelirden daha hızlı artması durumunda vatandaşın aynı sepeti alma gücünün azaldığına vurgu yapıldı. Örneğin, geliri yüzde 30 artan bir kişinin harcama maliyeti yüzde 50 yükseldiğinde reel alım gücü gerilemektedir.
Enflasyonun Adil Olmayan Etkisi ve Hizmet Sektörü
Kişisel Enflasyon Farkı: Enflasyonun herkesi aynı ölçüde etkilemediğini belirten Eğilmez; gelirinin büyük kısmını kira, gıda, enerji ve ulaşıma ayıran hanelerin yaşadığı hayat pahalılığının çok daha ağır olduğunu ifade etti. Ortalama enflasyon oranının her vatandaşın yaşadığı bireysel fiyat artışını tam yansıtmadığı belirtildi.
Hizmet Sektöründeki Fiyat Artışları: Ticaret, turizm ve dijital hizmetler gibi alanlardaki büyümenin bir bölümünün doğrudan fiyat artışlarından kaynaklandığı, bunun da nominal gelirleri artırırken her zaman aynı oranda katma değer üretmediği kaydedildi.
Dolar Cinsinden Millî Gelir ve Gelir Dağılımı Adaletsizliği
Kur Etkisi: TL cinsinden nominal GSYH artarken kurun daha yavaş artmasının dolar bazlı millî geliri yükseltebileceğini ancak bunun üretim hacmini veya bireysel refahı tek başına göstermediğini ifade etti.
Büyüme Kimin Refahına? GSYH'nin toplam katma değeri ölçtüğünü ancak bu değerin toplum içinde nasıl dağıldığını göstermediğini belirten Eğilmez, ücretlerin fiyatların gerisinde kaldığı durumlarda ekonominin büyümesine rağmen vatandaşın ekonomik güvenliğinin zayıflayabileceğini vurguladı.
