SGK Uzmanı Ahmet Kıvanç, Türkiye’deki kayıt dışı istihdamın ekonomik faturasını çıkardı. Tarım dışı sektörlerdeki tüm çalışanların sisteme dahil edilmesi durumunda, devlet bütçesine yük olmadan emekli aylıklarına yüzde 31 oranında ilave zam yapılabileceği hesaplandı.
Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin en büyük yaralarından biri olan kayıt dışı istihdam, sadece çalışanları değil, emeklileri de doğrudan etkiliyor. Habertürk yazarı ve SGK Uzmanı Ahmet Kıvanç tarafından yapılan analiz, kayıt dışılığın önlenmesi durumunda ortaya çıkacak devasa kaynağı gözler önüne serdi.
Kayıt Dışılıkta 1990’dan Bugüne Tablo
Türkiye’de kayıt dışı istihdam oranı 1990 yılında %55,6 seviyesindeyken, 2025 yılı itibarıyla %24,6’ya kadar geriledi. Ancak tarım dışı sektörlerde durum daha kritik bir seyir izliyor. 2025 verilerine göre tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışanların oranı %15,9 olarak kaydedildi. Bu oran, hem devletin prim gelirlerini hem de vergi kazancını ciddi ölçüde azaltıyor.
Üçlü Mağduriyet: Çalışan, İşveren ve Devlet
Ahmet Kıvanç, kayıt dışı istihdamın yarattığı tahribatı üç ana başlıkta özetliyor:
Çalışanlar: Sosyal güvenceden yoksun kalıyor, emeklilik hakkını kaybediyor veya çok düşük aylıklara mahkum oluyor.
İşverenler: Vergisini ve primini tam ödeyen işletmeler, ödemeyenler karşısında haksız rekabete maruz kalarak maliyet dezavantajı yaşıyor.
Devlet ve SGK: Sosyal Güvenlik Kurumu (Sgk) ve hazine, milyarlarca liralık prim ve vergi gelirinden mahrum kalıyor.
Çarpıcı Hesap: 1,5 Trilyon Liralık Kayıp
Yapılan hesaplamalara göre, 2026 yılında bir asgari ücretli için toplam 12.138,53 TL prim ödenmesi gerekiyor. Özel sektördeki ortalama kazançlar (asgari ücretin 1,85 katı) baz alındığında ise bu rakam vergi ve primlerle birlikte kişi başı aylık 28.744,59 TL’ye ulaşıyor.
Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışan tüm işçilerin sisteme dahil edilmesi durumunda;
Aylık Kazanç: 129,1 milyar TL vergi ve prim geliri.
Yıllık Kazanç: 1 trilyon 549,4 milyar TL toplam kaynak.
Emekliye %31 Ek Zam Mümkün mü?
Sgk’nın 2026 yılı öngörülerine göre kurumun 5,2 trilyon lira prim geliri elde etmesi ve 4,9 trilyon lira emekli aylığı ödemesi bekleniyor. Eğer tarım dışı kayıt dışılık tamamen ortadan kaldırılsaydı, elde edilecek 1,5 trilyon liralık ek kaynak sayesinde; bütçeden tek kuruş çıkmadan tüm emeklilere mevcut zamlara ek olarak yüzde 31 oranında zam yapılması teknik olarak mümkün olacaktı.
Ayrıca bu durum, şu an 1,63 olan aktif/pasif oranını (çalışan/emekli dengesi) 1,75 seviyesine çıkararak sistemin sürdürülebilirliğine büyük katkı sağlayacaktı.
