Dünyanın en büyük fıstık üreticilerinden biri olan İran’da patlak veren savaş, küresel gıda piyasalarında sarsıntıya yol açtı. Tedarik zinciri ve lojistikte yaşanan büyük aksamalar, zaten arz kısıtlılığı yaşayan piyasada fiyatları 2018’den bu yana en yüksek seviyeye taşıdı.
Arz Sıkışıklığı ve Lojistik Kriz Kapıda
İran’daki çatışmalar, küresel ölçekte yakıt ve gübre tedarikini etkilemesinin ardından şimdi de kuruyemiş sektörünü durma noktasına getirdi. Bloomberg’in verilerine göre, dünyanın ikinci büyük üreticisi konumundaki İran'da savaşın etkisiyle arzın baskılanması, fıstık fiyatlarında rekor artışa neden oldu.
Özellikle Mart ayında fıstık fiyatları pound başına 4,57 dolar seviyesine ulaşarak son 8 yılın zirvesini gördü. Sektör temsilcileri, nakliye hatlarının 2 Mart itibarıyla Orta Doğu’ya yönelik yeni rezervasyonları iptal ettiğini ve lojistik hatların büyük ölçüde tıkandığını belirtiyor.
"Dubai Çikolatası" ve Küresel Talep Patlaması
Fiyat artışındaki tek etken savaş değil; fıstığa olan küresel talebin hızla artması da piyasayı sıkıştırıyor. Sosyal medyada viral olan fıstıklı "Dubai çikolatası" akımı; Avrupa, Orta Doğu ve Asya’da talebi zirveye taşıdı. Dev dondurma markaları, bitki bazlı süt üreticileri ve küresel kahve zincirlerinin fıstık aromalı ürünlerini yaygınlaştırması, stoklar üzerindeki baskıyı artırdı.
Üretimde Büyük Pay: İran ve ABD
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre küresel fıstık üretiminin durumu şu şekilde:
İran: Küresel üretimin 1/5'ini, ihracatın 1/3'ünü karşılıyor.
ABD: Üretimin %40’ını, sevkiyatın ise yaklaşık yarısını yönetiyor.
İran’daki üretim ve ihracat hattının devre dışı kalması, doğrudan İran’dan alım yapmayan ülkelerin bile ABD ve diğer pazarlardaki stoklara yönelmesine, bu durumun da dünya genelinde fiyat rekabetini kızıştırmasına neden oluyor.
Tüketiciyi Neler Bekliyor?
Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde gıda üreticilerinin üç farklı yola başvurabileceğini öngörüyor:
Fiyat Artışı: Ürün etiketlerine yansıyacak maliyet artışları.
Reçete Değişikliği: Antep fıstığı yerine daha ucuz kuruyemişlerin kullanımı.
Ürün Eksiltme: Özellikle yaz aylarında dondurma ve tatlılarda fıstık miktarının azaltılması veya fıstıklı ürünlerin menülerden çıkarılması.
